Na początku trzeba wyjaśnić czym w ogóle są zanieczyszczenia powietrza. Ogólnie określa się tym mianem wszystkie substancje w postaci gazów, cieczy czy ciał stałych, które występują w powietrzu atmosferycznym, ale jednocześnie nie są jego naturalnymi składnikami. Ponadto można tutaj zaliczyć także te substancje, które naturalnie wchodzą w skład powietrza atmosferycznego, ale które występują w znacznie większych ilościach niż jest to normalnie przyjęte.
Najczęściej zanieczyszczenia powietrza dzieli się na cztery główne grupy:
- gazy i pary związków chemicznych, na przykład tlenki węgla, siarki, azotu, fluor, ozon, radon, amoniak, węglowodór, fenole
- kropelki cieczy, na przykład zasad, kwasów, rozpuszczalników
- małe ciała stałe, na przykład popioły, pyły, związki metali ciężkich, sadze, stałe związki organiczne, azbest, pestycydy
- mikroorganizmy i makroorganizmy (grzyby)
Głównymi źródłami zanieczyszczeń powietrza są substancje pochodzenia naturalnego bądź antropogenicznego. Najczęściej określa się, że do wielkiego rozwoju przemysłowego powstające zanieczyszczenia powietrza były głównie pochodzenia naturalnego. Pochodziły one przede wszystkim z wybuchów wulkanów, pożarów lasów i stepów, sawanna, wydzielania gazów przez tereny bagniste, parowania słonych wód, erozji skał i gleb, burz piaskowych, opadania pyłu kosmicznego itp. Dopiero po tym czasie, czyli od około połowy osiemnastego wieku, znacznie wzrosło znaczenie zanieczyszczeń antropogenicznych, czyli takich, które powstają na skutek działalności człowieka.
Wśród tej drugiej grupy największy odsetek stanowią zanieczyszczenia powietrza wywołane przez przemysł paliwowo-energetyczny, a później przemysł metalurgiczny i chemiczny. Główne substancje szkodliwe pochodzą między innymi ze spalania paliw kopalnych, a więc węgla kamiennego i brunatnego, ropy naftowej czy gazu ziemnego, a także wydzielania do atmosfery olbrzymich ilości gazów spalinowych w formie tlenków węgla, siarki i azotu czy innych pyłów i gazów.
Nawet przemysł spożywczy przyczynia się w pewien sposób do zanieczyszczania powietrza, na przykład podczas produkcji mączki rybnej czy krochmalu. Także utylizacja ścieków i odpadów negatywnie wpływa na stan powietrza atmosferycznego.
Głównymi skutkami zanieczyszczeń powietrza jest ujemny wpływ na całe praktycznie środowisko przyrodnicze. Poprzez zły stan powietrza atmosferycznego cierpią zarówno rośliny, jak i zwierzęta, a co za tym idzie także człowiek.
Jak wynika z przeprowadzonych badań, zbytnie zanieczyszczenie powietrza w naszym kraju objęło już ponad dwadzieścia procent jego powierzchni, a szczególnie jest to widoczne na terenach przemysłowych i w dużych ośrodkach aglomeracyjnych. Przykładem może być teren Gór Izerskich, gdzie wyraźnie dają się we znaki gazy transgeniczne, które spowodowały znaczne zniszczenia lasów porastających zbocza gór.
Obecnie podjęto działania ochronne w kierunku ochrony i oczyszczania powietrza atmosferycznego, między innymi poprzez zwiększanie powierzchni obszarów leśnych czy zmniejszanie emisji szkodliwych gazów do atmosfery.