Ogólnie rzecz ujmując efekt cieplarniany stanowi zjawisko, które spowodowane jest zdolnością atmosfery do przepuszczania dużej, często wprost ogromnej ilości promieniowania słonecznego (UV) oraz zatrzymywania promieniowania Ziemi, czyli między innymi cieplnego.
Poprzez takie działania na powierzchni naszej planety, w dolnych warstwach jej atmosfery, dochodzi do ocieplenia się klimatu niż w przypadku, gdyby atmosfery w ogóle nie było. Według naukowców bez atmosfery temperatura na powierzchni Ziemi wyniosłaby -17 st. C, a obecnie wynosi +15 st. C.
Wbrew pozorom efekt cieplarniany jest zjawiskiem naturalnym i bardzo korzystnym, gdyż bez niego nie byłoby życia na Ziemi. Ponadto ciekawym faktem jest, że efekt cieplarniany nie występuje tylko na Ziemi, ale na wszystkich planetach, które posiadają atmosferę o odpowiednim składzie gazów. Na przykład planeta Wenus ma atmosferę, która w dziewięćdziesięciu sześciu procentach składa się z dwutlenku węgla. Temperatura na tej planecie wynosi około +450 st. C.
Niestety zaburzenia w efekcie cieplarnianym mogą się także przyczynić do skutków negatywnych. Nasilenie się tego efektu, szczególnie w dosyć krótkim czasie, zaburza warunki normalnego życia zarówno człowieka, jak i pozostałych organizmów żywych. Niestety nie da się przewidzieć wszystkich skutków globalnych zmian klimatycznych. Trzeba jedynie pamiętać, że zmiana jednego parametru pociąga za sobą lawinowo wprost kolejne zmiany pozostałych czynników, gdyż wszystko w przyrodzie jest ze sobą powiązane. Wśród skutków zmian w efekcie cieplarnianym znajdują się między innymi: wymieranie gatunków, ubożenie gleb, niedobory wody w miejscach, gdzie dotychczas nie było kłopotów, anomalie klimatyczne, a także zmniejszenie się powierzchni lądów, a więc i tym samym obszarów do zasiedlenia.
Jak pokazuje historia zmiany nasilenia efektu cieplarnianego na naszej planecie następowały kilkakrotnie, co powodowało zmiany globalne w klimacie Ziemi. Istotnym jest, że zanim środowisko Ziemi potrafiło osiągnąć ponownie stan równowagi musiało upłynąć wiele lat, a organizmy żywe potrzebowały na to jeszcze więcej czasu. Jeśli jakiemuś gatunkowi nie udało się przystosować do panujących warunków po prostu ginął.
Bardzo często efekt cieplarniany określany jest także jako efekt "szklarniowy". Za efekt cieplarniany odpowiadają także gazy cieplarniane, między innymi stąd też ich nazwa. Jak na razie naukowcy odkryli ponad trzydzieści z nich. Pięć jest uznawanych za najważniejsze, między innymi dlatego że biorą udział bezpośrednio w pochłanianiu promieniowania podczerwonego. Tymi najważniejszymi gazami są: dwutlenek węgla, metan, tlenki azotu, ozon i freony.
Efekt cieplarniany potrafi być zjawiskiem nie lada niebezpiecznym. Jeśli zmiany klimatyczne przyniosą gwałtowny, wprost lawinowy charakter, nie będzie już odwrotu i nikt nie jest praktycznie w stanie przewidzieć ostatecznych skutków. Z pewnością odbije się to negatywnie na ludzkim życiu.